Vahidi, el-Vecîz (Arapça)

Ebü’l-Hasen Ali b. Ahmed b. Muhammed en-Nisaburi (ö. 468/1076)

NİŞABUR’DA DOĞUMU VE AİLESİ

Vahidi, Nişabur’da dünyaya geldi. Ailesi, Beni Kudaa kabilesine mensup olup ticaretle uğraşıyordu. Save’den Nişabur’a göç eden ailesi, Rey ve Hemedan arasında önemli bir ticari merkezde yaşamıştı. Vahidi, ataları Mettuye ve Vahid’e nispetle Mettuyi ve Vahidi nisbeleriyle anılmış, ancak Vahidi olarak şöhret bulmuştur.

İLMİ EĞİTİMİ VE HOCALARI

Vahidi, ilk eğitimini Nişabur’da aldı. Ebu Ömer Said b. Hibetullah el-Bistami’den hüsn-i hat öğrendi ve Kur’an’ı ezberledi. Daha sonra hadis, kıraat, sarf, nahiv, meani, lugat, şiir ve edebiyat gibi çeşitli ilim dallarında dönemin önemli alimlerinden dersler aldı. Hocaları arasında Ebu Bekir Ahmed b. Hasan el-Hiri, Ebu Tahir Muhammed b. Muhammed ez-Ziyadi ve Hasan b. Muhammed el-Herevi gibi isimler yer alır. Tefsir ve kıraat ilmini ise hocası Ebu İshak es-Sa‘lebi’den öğrendi.

İLMİ SEYAHATLERİ VE TALEBELERİ

Kaynaklarda Vahidi’nin ilmi seyahatlerde bulunduğu belirtilse de bu seyahatlerin detayları tam olarak bilinmemektedir. Ancak eserlerindeki ifadelerden Cürcan, İsfahan ve Bağdat’a gittiği anlaşılmaktadır. Uzun yıllar medreselerde ders veren Vahidi, pek çok talebe yetiştirdi. Bu talebeler arasında Ebü’l-Abbas Ömer b. Abdullah el-Ergıyani ve kardeşi Ebu Nasr Muhammed el-Ergıyani gibi isimler bulunmaktadır.

VAHİDİ’NİN İLMİ KİŞİLİĞİ VE MEZHEBİ

Vahidi, döneminin önemli bir İslam alimi olarak kabul edilir. İtikadda Eş‘ari, amelde Şafii mezhebine mensuptu. Eserlerinde Ehl-i sünnet akaidini savunmuş, Kaderiyye, Müşebbihe ve Mücessime gibi fırkalara karşı mücadele etmiştir. Arap dili ve edebiyatındaki birikimiyle de tanınan Vahidi, tefsir ve Kur’an ilimleri alanında büyük bir otorite olarak kabul edilmiştir.

ESERLERİ VE İLMİ KATKILARI

Vahidi’nin en önemli eserleri arasında şunlar yer alır:

el-Basiṭ fi tefsiri’l-Kurʾan: Döneminin en kapsamlı tefsirlerinden biri olan bu eser, 446 yılında tamamlanmıştır. Hadis, lugavi ve nahvi izahların yanı sıra fıkıh ve kelam konularına da yer verir.

el-Veciz fi tefsiri’l-kitabi’l-ʿaziz: Muhtasar bir tefsir olan bu eser, Tefsirü’l-Celaleyn’in başlıca kaynaklarından biridir.

el-Vasiṭ fi tefsiri’l-Kurʾani’l-mecid: Orta hacimde bir tefsir olup 461 yılında tamamlanmıştır.

Esbabü’n-nüzul: Kur’an’ın iniş sebepleri hakkında yazılan en meşhur eserlerden biridir.

Şerhu Divani’l-Mütenebbi: Mütenebbi’nin divanına yazılan şerhlerin en üstünü kabul edilir.

VEFATI VE İLMİ MİRASI

Vahidi, Cemaziyelahir 468’de (Ocak-Şubat 1076) Nişabur’da vefat etti. İlmi kişiliği ve eserleriyle İslam dünyasında derin bir iz bıraktı. Özellikle tefsir alanındaki çalışmaları, kendisinden sonra gelen alimler için önemli bir kaynak teşkil etmiştir.

SIKÇA SORULAN SORULAR

Soru: Vahidi’nin en önemli eserleri nelerdir?
Cevap: Vahidi’nin en önemli eserleri arasında el-Basiṭ fi tefsiri’l-Kurʾan, el-Veciz fi tefsiri’l-kitabi’l-ʿaziz ve Esbabü’n-nüzul bulunmaktadır.

Soru: Vahidi hangi mezheplere mensuptu?
Cevap: Vahidi, itikadda Eş‘ari, amelde ise Şafii mezhebine mensuptu.

Soru: Vahidi’nin tefsir alanındaki en önemli katkısı nedir?
Cevap: Vahidi, tefsir alanında özellikle Kur’an’ın iniş sebepleri (esbabü’n-nüzul) konusunda yazdığı eserle büyük bir katkı sağlamıştır.

Soru: Vahidi’nin talebeleri arasında kimler bulunmaktadır?
Cevap: Vahidi’nin talebeleri arasında Ebü’l-Abbas Ömer b. Abdullah el-Ergıyani ve kardeşi Ebu Nasr Muhammed el-Ergıyani gibi isimler yer alır.

Soru: Vahidi’nin vefat tarihi nedir?
Cevap: Vahidi, Cemaziyelahir 468’de (Ocak-Şubat 1076) Nişabur’da vefat etmiştir.

VAHİDİ el-Vecîz Tefsiri

PDF İndir PDF İndir

Hasan-ı Basrî

HASAN-I BASRÎ KİMDİR?

Ebû Saîd el-Hasen b. Yesâr el-Basrî (ö. 110/728), Basra'da yaşamış, İslam tarihinin en önemli tâbiîlerinden biridir. Medine’de 21 (642) yılında dünyaya geldi. Babası Yesâr, Irak’ın fethi sırasında Basra yakınlarındaki Meysân’dan getirilen bir esirdi. Annesi Hayre ise Ümmü Seleme’nin hizmetkârıydı. Bu sebeple Hasan-ı Basrî’nin yetişmesinde Ümmü Seleme’nin büyük etkisi vardır.

İLİM HAYATI VE ETKİLEYİCİ KİŞİLİĞİ

Hasan-ı Basrî, genç yaşta Kur’an'ı ezberledi ve birçok sahâbî ile görüştü. Hz. Ali’nin halifeliği döneminde ailesiyle Basra'ya yerleşti ve ömrünün geri kalanını burada geçirdi. Basra Valisi Süleyman b. Harb’in teklif ettiği kadılık görevini kısa bir süre yaptıktan sonra tamamen ilim ve vaaza yöneldi. Sahâbeden öğrendiği ilimlerle etkili bir hatip ve vâiz olarak tanındı. Onun talebeleri arasında Eyyûb es-Sahtiyânî, Katâde b. Diâme ve Mâlik b. Dînâr gibi isimler vardır.

ZÜHD VE TAKVA ANLAYIŞI

Hasan-ı Basrî, yaşadığı dönemin siyasi kargaşalarına ve fitnelerine şahit olmuş; Kerbelâ Vak‘ası, Cemel ve Sıffîn savaşları gibi olaylarda dengeli ve cesur bir duruş sergilemiştir. Dünyaya değer vermemesi, ibadetlere olan bağlılığı ve sürekli Allah korkusunu vurgulamasıyla bilinir. Tasavvufun önemli isimlerinden sayılan Hasan-ı Basrî, zühd anlayışının en önemli temsilcilerindendir.

ÖNEMLİ SÖZLERİ VE ÖĞÜTLERİ

Hasan-ı Basrî'nin sözleri fesahat ve belâgat açısından eşsizdir ve peygamberlerin sözlerine benzetilir. Dünyaya karşı olan duruşunu, “Her ümmetin bir putu vardır, bu ümmetin putu altın ve gümüştür” sözüyle ifade eder. İnsanları dünya tutkusundan uzaklaştırmaya çalışarak sürekli olarak âhirete hazırlanmaya davet etmiştir.

HASAN-I BASRÎ'NİN ESERLERİ

Hasan-ı Basrî’ye nisbet edilen önemli eserlerden bazıları şunlardır:

1. Risâle ilâ Abdilmelik b. Mervân fi’l-Kader
İnsan iradesi ve kader konusunu ele alan bu risâle çeşitli dillerde neşredilmiştir.

2. Risâle fî Fazlı Mekke
Mekke’nin faziletlerini anlatan eser, ilk şehirler faziletleri arasında yer alır.

3. Et-Tefsîr
Hasan-ı Basrî’nin Kur’an tefsirine dair görüşlerinin derlenmiş hâlidir.

4. El-Ferâiz (Elli Dört Farz Risâlesi)
Halk arasında yaygın olarak bilinen bu risâle, İslami temel prensipleri anlatır.

5. Şürûtu’l-İmâme
Namazda imâmet şartlarını açıklayan kısa bir eserdir.

6. El-İstiğfârâtü’l-Münkıze mine’n-Nâr
İstiğfar dualarını içeren bir risâledir.

7. Ez-Zühd
Zühd ve tasavvuf konusundaki öğütlerini içeren eserdir.


SIKÇA SORULAN SORULAR

Soru: Hasan-ı Basrî kimdir?
Cevap: İslam tarihinin önemli tâbiî âlimlerinden, Basra'da yaşamış bir zâhid ve vâizdir.

Soru: Hasan-ı Basrî hangi şehirde doğmuştur?
Cevap: Medine'de doğmuştur.

Soru: Hasan-ı Basrî’nin en önemli eserleri nelerdir?
Cevap: Risâle ilâ Abdilmelik b. Mervân fi’l-Kader ve Risâle fî Fazlı Mekke en meşhur eserlerindendir.

Soru: Hasan-ı Basrî’nin zühd anlayışı nedir?
Cevap: Dünyaya bağlanmamak ve Allah korkusuyla yaşamayı esas alan bir zühd anlayışına sahiptir.

Soru: Hasan-ı Basrî’nin tasavvuftaki yeri nedir?
Cevap: İlk sûfîlerden kabul edilir ve tasavvufun temel ilkelerinin şekillenmesinde etkili olmuştur.

Tefsîrü’l-Ḥasan el-Baṣrî Eseri

PDF İndir PDF İndir

Muhammed Ali es-Sabuni (Arapça)

(1930-2021)

Çağdaş dönemin önde gelen İslam alimlerinden biri olup tefsir, fıkıh ve hadis alanlarında önemli eserler vermiştir. Onun en çok bilinen eserlerinden biri olan “Safvetü’t-Tefasir”, Kur’an-ı Kerim’in özlü ve anlaşılır bir tefsiridir. Bu eser, hem akademik çevreler hem de geniş halk kitleleri için kullanışlı bir kaynak olarak kabul edilir.

ESERİN HAZIRLANIŞ SÜRECİ

Sabuni, “Safvetü’t-Tefasir”i hazırlarken, klasik tefsir kaynaklarını özetleyerek modern dönemin ihtiyaçlarına uygun bir eser ortaya koymayı amaçlamıştır. Eser, özellikle Kur’an’ı anlamak isteyen ancak detaylı tefsir kitaplarına vakti olmayan okuyucular için tasarlanmıştır. Sabuni, tefsir çalışmalarında Kur’an’ın hem dilsel hem de manevi boyutlarını dengeli bir şekilde ele almıştır.

ESERİN İÇERİĞİ VE ÖZELLİKLERİ

  1. Özlü Tefsir: “Safvetü’t-Tefasir”, Kur’an-ı Kerim’in tamamını kapsayan özlü bir tefsirdir. Her bir ayet, detaylı tefsirlerdeki karmaşık açıklamalara girmeden, anlaşılır bir şekilde yorumlanmıştır.
  2. Klasik Kaynaklara Dayalı: Sabuni, eserini hazırlarken Taberi, İbn Kesir, Kurtubi, Razi gibi klasik tefsir kaynaklarından yararlanmıştır. Bu kaynakların özetini sunarak, okuyuculara kolaylık sağlamıştır.
  3. Anlaşılır Dil ve Üslup: Eser, sade ve anlaşılır bir Arapça ile kaleme alınmıştır. Bu sayede hem akademisyenler hem de genel okuyucular için erişilebilir bir kaynak haline gelmiştir.
  4. Ayetlerin Bağlamı ve Mesajı: Sabuni, ayetlerin iniş sebepleri (esbab-ı nüzul) ve tarihsel bağlamlarını dikkate alarak, Kur’an’ın evrensel mesajlarını vurgulamıştır.
  5. Pratik Bilgiler: Eserde, ayetlerin pratik hayata dair yönleri ve güncel yorumlarına da yer verilmiştir.

ESERİN HEDEF KİTLESİ

“Safvetü’t-Tefasir”, geniş bir okuyucu kitlesine hitap eder. İlahiyat öğrencileri, din görevlileri, akademisyenler ve Kur’an’ı anlamak isteyen herkes için temel bir başvuru kaynağıdır. Eser, özellikle detaylı tefsir kitaplarına vakti olmayan okuyucular için ideal bir seçenektir.

ESERİN ÖNEMİ VE KATKILARI

  • Özlü ve Pratik: Eser, Kur’an’ın özlü bir şekilde tefsir edilmesini sağlayarak, okuyuculara pratik bir kaynak sunar.
  • Klasik Kaynakların Özeti: Sabuni, klasik tefsir kaynaklarının özetini sunarak, bu kaynaklara erişimi kolaylaştırmıştır.
  • Eğitim ve Öğretimde Kullanım: İlahiyat fakültelerinde ve din eğitimi veren kurumlarda ders kitabı olarak kullanılmaktadır.

ELEŞTİRİLER VE TARTIŞMALAR

“Safvetü’t-Tefasir”, genel olarak olumlu eleştiriler alsa da bazı çevreler tarafından eleştirilere de maruz kalmıştır. Bu eleştiriler, özellikle eserin özlü olması nedeniyle bazı ayetlerin detaylı açıklamalarının eksik kalması üzerinde yoğunlaşmaktadır. Ancak eser, geniş kitleler için pratik ve anlaşılır bir tefsir olarak kabul görmüştür.


SIKÇA SORULAN SORULAR

Soru: “Safvetü’t-Tefasir” kim tarafından yazılmıştır?
Cevap: Eser, Muhammed Ali es-Sabuni tarafından kaleme alınmıştır.

Soru: Eserin temel özellikleri nelerdir?
Cevap: Eser, Kur’an’ın özlü bir tefsiridir. Klasik tefsir kaynaklarına dayalı olarak hazırlanmış ve anlaşılır bir dil kullanılmıştır.

Soru: “Safvetü’t-Tefasir” kimler için uygundur?
Cevap: İlahiyat öğrencileri, din görevlileri, akademisyenler ve Kur’an’ı anlamak isteyen herkes için uygundur. Özellikle detaylı tefsir kitaplarına vakti olmayan okuyucular için ideal bir seçenektir.

Soru: Eserin tefsir yöntemi nasıldır?
Cevap: Sabuni, klasik tefsir kaynaklarını özetleyerek, ayetlerin anlaşılır bir şekilde yorumlanmasını sağlamıştır. Ayetlerin iniş sebepleri ve tarihsel bağlamları dikkate alınmıştır.

Soru: Eser neden önemlidir?
Cevap: Eser, Kur’an’ın özlü bir şekilde tefsir edilmesini sağlayarak, geniş kitleler için pratik ve anlaşılır bir kaynak sunar. Ayrıca klasik tefsir kaynaklarının özetini içermesiyle de önemlidir.

Muhammed Ali es-Sabuni Tefsiri

PDF İndir PDF İndir

Semîn el-Halebî

KIRAAT, TEFSİR VE NAHİV ALİMİ

SEMÎN EL-HALEBÎ KİMDİR?

Ebü’l-Abbâs Şihâbüddîn Ahmed b. Yûsuf b. İbrâhîm (Abdiddâim) el-Halebî, 756/1355 yılında vefat etmiş olan, kıraat, tefsir ve nahiv ilimlerinde otorite kabul edilen bir İslam âlimidir. Halep'te dünyaya gelmiş, hayatının bir bölümünü burada geçirmiştir. Fiziksel yapısından dolayı kendisine verilen "Semîn" (şişman, besili) lakabıyla tanınmıştır.

İLMÎ HAYATI VE EĞİTİMİ

Semîn el-Halebî'nin eğitim hayatının ilk dönemi hakkında net bilgiler yoktur. İlim yolculuğuna çıktığı Mısır’da uzun yıllar yaşayan Semîn, burada Ebû Hayyân el-Endelüsî’den nahiv, Takıyyüddin es-Sâiğ’den ve Ahmed b. Muhammed b. İbrâhim el-Aşşâb’dan kıraat eğitimi almıştır. Mısır’da İbn Tolun Camii ve İmam Şâfiî Camii’nde dersler vermiş, kadılık vekilliği ve vakıf idareciliği görevlerinde bulunmuştur. Şâfiî mezhebine bağlı olan Semîn, fakih ve edip kimliğiyle de bilinir.

SEMÎN EL-HALEBÎ'NİN ESERLERİ

1. Et-Tefsîrü’l-Kebîr Semîn el-Halebî’nin kapsamlı tefsiridir ancak günümüze ulaşıp ulaşmadığı belirsizdir.

2. El-Kavlü’l-Vecîz fî Ahkâmi’l-Kitâbi’l-Azîz Müellifin el yazısıyla günümüze ulaşan nüshaları mevcuttur.

3. Ed-Dürrü’l-Masûn fî Ulûmi’l-Kitâbi’l-Meknûn Kur’an'ın i'rabına dair yazılmış önemli bir eserdir. Müellif, hocası Ebû Hayyân’ın eserinden faydalanmış, ancak onu çeşitli noktalarda eleştirmiştir. Bu eser üzerinde pek çok akademik çalışma yapılmış ve eser yayınlanmıştır.

4. Şerhu’t-Teshîl İbn Mâlik’in "Teshîlü’l-Fevâid" adlı eserinin şerhidir; günümüze ulaşması hakkında net bilgi yoktur.

5. El-İkdu’n-Nadîd fî Şerhi’l-Kasîd Şâtıbî’nin kıraat ilmine dair manzum eserinin açıklamalı şerhidir. Yazma nüshaları mevcuttur.

6. Umdetü’l-Huffâz fî Tefsîri Eşrefi’l-Elfâz Kur'an'daki garip kelimeleri açıklayan, kapsamlı bir eserdir. Kelimeler önce kök harflerine göre sıralanır ve anlamları detaylandırılır.

7. El-Ecvibe alâ Suâli Ebî Hayyân Eser, Ebû Hayyân’ın sorularına verilen cevapları içermektedir.

8. Kitâbü’n-Nahvi ve’l-İ'râb Semîn el-Halebî tarafından kaleme alınan, nahiv ve i'rab üzerine bir eserdir.

9. Şerhu Kasîdeti’n-Nâbiğa Nâbiğa'nın şiirlerine dair yapılmış bir açıklamadır.


SIKÇA SORULAN SORULAR

Soru: Semîn el-Halebî kimdir?
Cevap: Semîn el-Halebî, kıraat, tefsir ve nahiv alanlarında önemli eserler veren, 14. yüzyılda yaşamış bir İslam âlimidir.

Soru: Semîn el-Halebî’nin en meşhur eseri hangisidir?
Cevap: Ed-Dürrü’l-Masûn fî Ulûmi’l-Kitâbi’l-Meknûn adlı Kur'an i'rabına dair eseridir.

Soru: Semîn el-Halebî hangi alanlarda eğitim almıştır?
Cevap: Nahiv, kıraat ve tefsir alanlarında derin eğitim almıştır.

Soru: Semîn el-Halebî hangi şehirde yaşamıştır?
Cevap: Halep'te doğmuş, daha sonra Mısır’da yaşamıştır.

Soru: Semîn el-Halebî hangi mezhebe mensuptur?
Cevap: Şâfiî mezhebine mensuptur.

ed-Dürrü’l-masûn fî ʿulûmi’l-kitâbi’l-meknûn Eseri

PDF İndir PDF İndir

Tefsîru Mücâhid

MEKKE TEFSİR EKOLÜNÜN ÖNCÜSÜ

MÜCÂHİD B. CEBR KİMDİR?

Ebü’l-Haccâc Mücâhid b. Cebr el-Mekkî el-Mahzûmî (ö. 103/721), tâbiîn neslinin önde gelen müfessirlerinden biridir. Mekke’de 21 (642) yılında dünyaya geldi. Kays b. Sâib’in kölesi olan Mücâhid, ilk Kur’an eğitimini ondan aldı ve sahâbenin önde gelen isimleriyle buluşarak hadis, fıkıh ve tefsir alanında bilgi sahibi oldu.

MÜCÂHİD'İN İLMÎ EĞİTİMİ VE ETKİLERİ

Mücâhid b. Cebr, Abdullah b. Abbas'ın yanında Kur’an’ı otuz kez hatmetti ve üç defa baştan sona onunla birlikte tefsir etti. Abdullah b. Mes‘ûd, Hz. Ali, Sa‘d b. Ebû Vakkās, Ebû Hüreyre, Âişe, Abdullah b. Ömer ve Abdullah b. Zübeyr gibi önemli sahâbîlerden ilim öğrendi. Abdullah b. Abbas’ın vefatından sonra Mekke tefsir ekolünün lideri olarak onun yerine geçti ve çok sayıda öğrenci yetiştirdi. İkrime el-Berberî, Atâ b. Ebû Rebâh, Katâde b. Diâme ve A‘meş gibi âlimler kendisinden ders aldı. Kırâat imamları İbn Kesîr ve Ebû Amr b. A‘lâ da kıraat ilminde ondan yararlandılar.

MÜCÂHİD'İN TEFSİR METODU VE ÖZELLİKLERİ

Mücâhid b. Cebr, tefsir çalışmalarında Kur’an’ı önce Kur’an’la, sonra hadislerle açıklama metodunu benimsedi. Câhiliye dönemi şiirlerinden, esbâb-ı nüzûl bilgilerinden ve İsrâiliyat kaynaklarından da faydalanmıştır. Fakat İsrâiliyat rivayetleri nedeniyle eleştirilmiştir. Mücâhid aynı zamanda aklî yorumlara da önem vermiştir. Bazı ayetlerde mecazi yorumlar yapmış ve ayetlerin iç bağlantılarını açıklamalarında dikkate almıştır. Ayrıca bazı âyetlerden fıkhî hükümler çıkarmıştır.

ÖNEMLİ TEFSİR YORUMLARI VE TARTIŞMALAR

Mücâhid, cuma namazıyla ilgili olarak el-Cum‘a sûresi 10. âyetten, cuma vaktinde ticaret ve çalışma yapmanın meşru olmadığını çıkarmıştır. Müddessir sûresi 4. âyetteki “Elbiseni temizle” ifadesini, kişinin amellerinin doğruluğu olarak mecazi yorumlamıştır. Ra‘d sûresi 43. âyetteki "yanında kitabın bilgisi bulunan şahıs"ın Abdullah b. Selâm olduğunu söylemiş, ancak Saîd b. Cübeyr tarafından sûrenin Mekke döneminde indiği hatırlatılarak bu yorum eleştirilmiştir.

MÜCÂHİD’İN VEFATI VE ARDINDAN BIRAKTIĞI MİRAS

Mücâhid b. Cebr, hayatını Kur’an’ın anlaşılması ve yaygınlaşmasına adadı ve halk için önemli bir fetva mercii oldu. 82 yaşında vefat ettiğinde geriye zengin bir ilmî miras bıraktı.

ESERLERİ VE YAYINLANAN TEFSİRİ

Mücâhid’in tefsir rivayetleri öğrencileri tarafından derlenmiştir. Bugün elimizde bulunan iki tefsir nüshası Dârü’l-kütübi’l-Mısriyye’de bulunan yazma nüshaya dayanır. İlk baskı Abdurrahman Sûretî tarafından yapılmış, daha sonra M. Abdüsselâm Ebü’n-Nîl tarafından doktora tezi olarak hazırlanmıştır.


SIKÇA SORULAN SORULAR

Soru: Mücâhid b. Cebr kimdir?
Cevap: Tâbiîn neslinin önde gelen müfessirlerinden, Mekke tefsir ekolünün öncüsüdür.

Soru: Mücâhid’in en önemli hocası kimdir?
Cevap: Abdullah b. Abbas onun en önemli hocasıdır; onun yanında Kur’an’ı üç kez baştan sona tefsir etmiştir.

Soru: Mücâhid b. Cebr hangi yöntemlerle tefsir yapmıştır?
Cevap: Kur’an’ı önce Kur’an’la, sonra hadislerle açıklamış, bazen de akıl ve mecazi yorumlara başvurmuştur.

Soru: Mücâhid’in öğrencileri arasında kimler vardır?
Cevap: İkrime, Atâ b. Ebû Rebâh, Katâde ve İbn Kesîr gibi önemli âlimler onun öğrencileridir.

Soru: Mücâhid’in tefsiri bugün nasıl elde edilmiştir?
Cevap: Öğrencileri tarafından derlenen rivayetler aracılığıyla günümüze ulaşmıştır.

Tefsîru Mücâhid Eseri

PDF İndir PDF İndir

Süfyân es-Sevrî

SÜFYÂN ES-SEVRÎ KİMDİR?

Ebû Abdillâh Süfyân b. Saîd b. Mesrûk es-Sevrî el-Kûfî (ö. 161/778), kendi adıyla bilinen fıkıh mezhebinin kurucusu, tefsir ve hadis âlimi, zâhid kişiliğiyle tanınmış bir İslam âlimidir. Kaynaklarda doğum tarihi 95 ile 98 (715-716) arasında değişen tarihlerde kaydedilir. Küçük yaşta ailesi Kûfe’ye yerleşmiş olup, Temîm kabilesinin Sevr koluna mensup olduğundan "Sevrî" nisbesiyle anılır. Ailesi ilimle meşgul, babası ve annesi hadis rivayet eden saygın şahsiyetlerdi.

İLMÎ EĞİTİMİ VE YOLCULUKLARI

Süfyân es-Sevrî, genç yaşlarda babasından hadis öğrenmeye başladı ve kısa sürede ilmî çevrelerde ün kazandı. Kûfe’nin büyük âlimlerinden hadis, fıkıh ve kıraat eğitimi aldı. Mekke, Medine, Basra, Şam ve Yemen gibi önemli ilim merkezlerini ziyaret ederek buralardaki ünlü âlimlerden ders aldı. Özellikle Amr b. Dînâr, İbn Cüreyc, Evzâî ve Ca‘fer es-Sâdık gibi âlimlerden tefsir, hadis ve fıkıh tahsil etti.

SİYASÎ TAVRI VE ZÜHD HAYATI

Abbâsî halifesi Mansûr’un kendisine yaptığı kadılık teklifini reddeden Süfyân, yönetimle arasına mesafe koyarak zühd hayatını tercih etti. Ömrünün son yıllarını gizlenerek ve sürekli yer değiştirerek geçirdi. Abbâsî yönetimine yönelik ağır eleştirileri nedeniyle çeşitli baskılarla karşılaştı, hayatının büyük bölümünü gizlilik içinde yaşadı ve sonunda 161 (778) yılında Basra'da vefat etti.

ESERLERİ VE İLMÎ FAALİYETLERİ

Süfyân es-Sevrî’nin en önemli eserleri arasında "et-Tefsîr", "el-Câmiʿu’l-kebîr", "el-Câmiʿu’s-sağîr", "Kitâbü’l-Ferâiz" ve "Kitâbü’l-İʿtikād" bulunmaktadır. Özellikle "et-Tefsîr" ve "el-Câmiʿu’l-kebîr" dönemin önemli kaynakları arasında kabul edilir. Eserleri, İslâm fıkhı ve hadis literatürüne önemli katkılar sağlamıştır.

İLMÎ ŞAHSİYETİ VE ETKİLERİ

Süfyân es-Sevrî, hadis ilmi başta olmak üzere fıkıh ve tefsir sahasında önemli bir isimdir. Hadisleri fıkhî konulara göre sınıflandıran ilk âlimlerden biridir. Cerh ve ta‘dîl ilminin gelişimine de katkıda bulunmuştur. Kendisinden yaklaşık 1000 civarında öğrenci ilim öğrenmiş, görüşleri geniş bir coğrafyaya yayılmıştır.

Sevrî mezhebi, yaklaşık beş asır boyunca İslâm dünyasının çeşitli bölgelerinde varlığını sürdürmüştür. Özellikle Irak, Şam ve Horasan bölgelerinde yaygınlaşmıştır.


SIKÇA SORULAN SORULAR

Soru: Süfyân es-Sevrî kimdir?
Cevap: Süfyân es-Sevrî, kendi adıyla anılan fıkıh mezhebinin kurucusu, hadis, tefsir ve fıkıh âlimidir.

Soru: Süfyân es-Sevrî hangi eserleri yazmıştır?
Cevap: En önemli eserleri et-Tefsîr, el-Câmiʿu’l-kebîr ve Kitâbü’l-Ferâiz'dir.

Soru: Süfyân es-Sevrî’nin mezhebi bugün var mıdır?
Cevap: Hayır, yaklaşık beş asır varlığını sürdürmüş, ancak daha sonra diğer mezhepler arasında erimiştir.

Soru: Süfyân es-Sevrî'nin ilmî etkileri nelerdir?
Cevap: Hadislerin fıkıh bablarına göre tasnifi ve hadis ilminde cerh ve ta‘dîl çalışmalarına katkısı büyüktür.

Soru: Süfyân es-Sevrî hangi bölgelerde ilim tahsil etmiştir?
Cevap: Kûfe, Mekke, Medine, Basra, Şam, Yemen ve Horasan gibi bölgelerde eğitim almıştır. 
Tefsîru Süfyâni’s-Sevrî Eseri
PDF İndir PDF İndir

Kur’an Tefsrinin Doğuşu ve Buna Hız Veren Amiller, İsmail Cerrahoğlu

İsmail Cerrahoğlu, Türkiye’de tefsir ilmi üzerine çalışmalarıyla tanınan önemli bir İslam Alimi’dir. Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi’nde uzun yıllar dersler veren Cerrahoğlu, tefsir ve Kur’an ilimleri alanında birçok eser kaleme almıştır.

Kur’an Tefsrinin Doğuşu ve Buna Hız Veren Amiller Eseri

PDF İndir PDF İndir

es-Sîretü’n-nebeviyye, İbn Hişâm (Türkçe)

İBN HİŞÂM KİMDİR?

İbn Hişâm (ö. 218/833), İslam tarihçisi, dil ve ensâb âlimidir. Basra'da dünyaya gelmiş, Yemen asıllı Himyer kabilesinin Meâfirî koluna bağlı olduğu yaygın olarak kabul edilir. Zehebî, onun Zühl kabilesinin Sedûs kolundan olduğunu ifade eder. Tahsilini Basra'da tamamladıktan sonra Mısır'a yerleşmiş ve hayatının geri kalanını Fustat şehrinde geçirmiştir. İmam Şâfiî ile dil ve şiir üzerine önemli sohbetler gerçekleştiren İbn Hişâm, derin bir Arap dili bilgisine sahiptir.

İBN HİŞÂM'IN ÜNLÜ ESERİ: ES-SÎRETÜ’N-NEBEVİYYE

İbn Hişâm, özellikle İbn İshak'ın siyer kitabını düzenleyerek ortaya koyduğu "es-Sîretü’n-nebeviyye" adlı eseriyle ünlenmiştir. Bu eser, Hz. Peygamber (SAV)'in hayatına dair günümüze ulaşmış en eski ve güvenilir kaynak olarak kabul edilir. İbn Hişâm, İbn İshak’ın rivayetlerini temel alarak eseri kısaltmış, bazı konuları ekleyip çıkarmış ve dil açısından önemli düzeltmeler yapmıştır.

ES-SÎRETÜ’N-NEBEVİYYE'NİN ÖZELLİKLERİ VE KATKILARI

İbn Hişâm eserinde, Kur’an’da geçmeyen ve Hz. Peygamber (SAV)'le doğrudan ilişkili olmayan konulara yer vermemiş, rivayetlerin güvenirliğine özellikle dikkat etmiştir. Ayrıca şiirlerin vezin ve dil yapısını düzelterek, Arap dili bilgisini açıkça ortaya koymuştur. Esere kendi eklediği bölümleri "kāle İbn Hişâm" ifadesiyle belirtmiştir.

ES-SÎRETÜ’N-NEBEVİYYE'NİN YAYINLARI VE ŞERHLERİ

Eser, birçok kez basılmış ve farklı araştırmacılar tarafından tahkik edilmiştir. Mustafa es-Sekkā, İbrâhim el-Ebyârî, Muhammed Muhyiddin Abdülhamîd gibi isimlerin tahkikleri yaygın olarak kullanılmıştır. Endülüslü muhaddis Süheylî'nin esere yaptığı geniş şerh "er-Ravżü’l-ünüf" oldukça önemlidir. Bu şerhin muhtasarları ve çeşitli şerhler de yazılmış ve basılmıştır.

Eser ayrıca birçok dile çevrilmiş, manzum hale getirilmiş ve çeşitli muhtasarları hazırlanmıştır. Türkçe’ye ilk kez III. Murad döneminde çevrilen eser, modern dönemde Hasan Ege gibi çevirmenler tarafından tam olarak Türkçe'ye aktarılmıştır.

İBN HİŞÂM'IN DİĞER ESERLERİ

İbn Hişâm'a atfedilen diğer eserler arasında "Kitâbü’t-Tîcân" bulunmaktadır ancak bu eserin gerçek tarihî değeri tartışmalıdır. Ayrıca İbn İshak’ın şiirlerinde geçen garîb kelimeleri açıklayan küçük bir risâlesi olduğu da bazı kaynaklarda geçer.


SIKÇA SORULAN SORULAR

Soru: İbn Hişâm kimdir?
Cevap: İbn Hişâm, es-Sîretü’n-nebeviyye adlı eseriyle tanınan, İslam tarihçisi ve dil âlimidir.

Soru: es-Sîretü’n-nebeviyye neden önemlidir?
Cevap: Hz. Peygamber (SAV)'in hayatına dair günümüze ulaşan en eski ve en güvenilir kaynak olması nedeniyle önemlidir.

Soru: İbn Hişâm esere hangi katkılarda bulunmuştur?
Cevap: İbn İshak’ın eserini kısaltmış, rivayetlerin güvenilirliğini sağlamış ve dil ile şiir açısından çeşitli düzenlemeler yapmıştır.

Soru: es-Sîretü’n-nebeviyye hangi dillere çevrilmiştir?
Cevap: Türkçe, Farsça, Almanca ve Urduca gibi dillere çevrilmiştir.

Soru: İbn Hişâm'ın başka hangi eserleri vardır?
Cevap: Kitâbü’t-Tîcân adlı eser ona atfedilmekte ancak tarihî değeri sınırlıdır.

es-Sîretü’n-nebeviyye Eseri

PDF İndir PDF İndir

Menâhilü’l-ʿirfân, Zürkani (Arapça)

 ZÜRKÂNÎ, MUHAMMED ABDÜLAZÎM KİMDİR? (1880-1948)

Muhammed Abdülazîm Zürkânî, Menâhilü’l-İrfân adlı eseriyle tanınan önemli Mısırlı İslam alimidir. Doğum tarihi net olarak bilinmese de 1880'li yıllarda Mısır’ın Garbiye bölgesine bağlı Ca‘feriye köyünde doğduğu kaydedilmiştir. Zürkânî nisbesi, ailesinin Menûfiye vilayetinde bulunan Zürkân köyünden gelmektedir. Temel dini bilgisini aldıktan ve Kur'an-ı Kerîm'i ezberledikten sonra 1911 yılında el-Ma‘hedü’l-Ahmedî’de eğitim hayatına başlamıştır.

EĞİTİM VE AKADEMİK KARİYERİ

El-Ma‘hedü’l-Ahmedî’de aldığı eğitimin ardından Ezher Üniversitesi İlâhiyat (Usûlüddin) Fakültesi'ne devam eden Zürkânî, buradan mezuniyetinin ardından 1925 yılında âlimiyye diplomasını almaya hak kazanmıştır. Mezuniyet sonrası eğitimcilik hayatına başlamış, sırasıyla Ma‘hedü’z-Zekāzîk ve Ma‘hedü Tantâ gibi önemli eğitim kurumlarında öğretmen olarak görev yapmıştır. Bir süre imamlık da yapan Zürkânî, nihayetinde 1939 yılında Ezher Üniversitesi İlâhiyat Fakültesi’nde Kur’an ilimleri ve hadis dersleri vermek üzere görevlendirilmiştir. Zürkânî, 1948 yılında Kahire’de vefat etmiştir.

İLMÎ KİŞİLİĞİ VE ESERLERİ

Zürkânî, Kur’an ilimleri, hadis, fıkıh ve kelam başta olmak üzere çeşitli İslami disiplinlerde derinleşmenin yanı sıra edebiyat, tarih, felsefe ve sosyoloji alanlarıyla da ilgilenmiştir. Çağdaş bir üslupla kaleme aldığı eserleriyle, Kur'an etrafında oluşan güncel şüpheleri giderme konusunda etkili çalışmalar yapmıştır. Eserlerinde edebi bir dil kullanarak şiire olan yeteneğini de ortaya koymuştur.

MENÂHİLÜ’L-İRFÂN FÎ ULÛMİ’L-KUR’ÂN HAKKINDA

Menâhilü’l-İrfân, modern dönemde Kur'an ilimleri alanında yazılmış en önemli kaynaklardan biridir. Zürkânî, eserinde Süyûtî’nin el-İtkan fi Ulûmi’l-Kur'an adlı eserini temel almakla birlikte 100’den fazla kaynaktan faydalanmıştır. Ancak kaynak kullanımında bazı durumlarda titizlik göstermediği ve ikinci derece kaynaklardan alıntılar yaptığı bilinmektedir.

Zürkânî'nin bu eserinde Kur'an ilimlerinin temel meseleleri toplamda 17 ana başlık altında incelenmiş olup özellikle Kur’an’ın mucizeliği (i'câzü’l-Kur’ân) konusu geniş şekilde ele alınmıştır. Zürkânî ayrıca önceki eserlerde ayrı başlık olarak bulunmayan Kur'an’ın tercümesi, tarihi ve üslubu gibi konuları da kitabına dahil ederek literatüre yenilik getirmiştir.

Menâhilü’l-İrfân, Cemâleddîn-i Efgānî ve Muhammed Abduh gibi isimlerin etkisiyle Kur’an'a dair ortaya çıkan güncel şüphelere de ayrıntılı cevaplar içermektedir. Eserin çeşitli baskıları yapılmış, birçok ilim adamı tarafından tahkik edilmiştir. Ayrıca Farsça başta olmak üzere farklı dillere tercüme edilmiştir.

DİĞER ÖNEMLİ ESERLERİ

  • EL-MENHELÜ’L-HADÎS FÎ ULÛMİ’L-HADÎS: Hadis ilimlerine dair kaleme aldığı önemli bir kitaptır (1947).
  • Fİ’L-BİDA' VE MEVKIFİ'L-İSLÂM MİNHÂ: Ezher Üniversitesi öğrencileri için hazırladığı bid'atlar konulu eseridir (1943).
  • Fİ'D-DA'VE VE'L-İRŞÂD: Dini davet ve irşad konusunda yazdığı makale ve şiirlerini içeren çalışmalarıdır.

SIKÇA SORULAN SORULAR

Soru: Muhammed Abdülazîm Zürkânî kimdir?
Cevap: Zürkânî, Menâhilü’l-İrfân adlı eseriyle tanınan, Kur'an ilimleri alanında çalışmalar yapmış önemli bir Mısırlı İslam alimidir.

Soru: Menâhilü’l-İrfân eseri neden önemlidir?
Cevap: Menâhilü’l-İrfân, Kur'an ilimlerine dair modern dönemde yazılmış temel kaynaklardan biridir ve birçok güncel meseleye çözüm sunmaktadır.

Soru: Zürkânî hangi alanlarda eserler yazmıştır?
Cevap: Başta Kur’an ilimleri ve hadis olmak üzere fıkıh, kelam, edebiyat, tarih ve sosyoloji alanlarında da eserler kaleme almıştır.

Soru: Menâhilü’l-İrfân hangi dillere çevrilmiştir?
Cevap: Eser özellikle Farsça'ya çevrilmiş olup çeşitli Doğu dillerinde de tercümeleri bulunmaktadır.

Soru: Zürkânî’nin eğitim aldığı kurumlar hangileridir?
Cevap: El-Ma‘hedü’l-Ahmedî ve Ezher Üniversitesi İlâhiyat Fakültesi'nde eğitim görmüştür.

Menâhilü’l-ʿirfân, Zürkani Eseri

PDF İndir PDF İndir

Menâhilü’l-ʿirfân, Zürkani (Türkçe)

 ZÜRKÂNÎ, MUHAMMED ABDÜLAZÎM KİMDİR? (1880-1948)

Muhammed Abdülazîm Zürkânî, Menâhilü’l-İrfân adlı eseriyle tanınan önemli Mısırlı İslam alimidir. Doğum tarihi net olarak bilinmese de 1880'li yıllarda Mısır’ın Garbiye bölgesine bağlı Ca‘feriye köyünde doğduğu kaydedilmiştir. Zürkânî nisbesi, ailesinin Menûfiye vilayetinde bulunan Zürkân köyünden gelmektedir. Temel dini bilgisini aldıktan ve Kur'an-ı Kerîm'i ezberledikten sonra 1911 yılında el-Ma‘hedü’l-Ahmedî’de eğitim hayatına başlamıştır.

EĞİTİM VE AKADEMİK KARİYERİ

El-Ma‘hedü’l-Ahmedî’de aldığı eğitimin ardından Ezher Üniversitesi İlâhiyat (Usûlüddin) Fakültesi'ne devam eden Zürkânî, buradan mezuniyetinin ardından 1925 yılında âlimiyye diplomasını almaya hak kazanmıştır. Mezuniyet sonrası eğitimcilik hayatına başlamış, sırasıyla Ma‘hedü’z-Zekāzîk ve Ma‘hedü Tantâ gibi önemli eğitim kurumlarında öğretmen olarak görev yapmıştır. Bir süre imamlık da yapan Zürkânî, nihayetinde 1939 yılında Ezher Üniversitesi İlâhiyat Fakültesi’nde Kur’an ilimleri ve hadis dersleri vermek üzere görevlendirilmiştir. Zürkânî, 1948 yılında Kahire’de vefat etmiştir.

İLMÎ KİŞİLİĞİ VE ESERLERİ

Zürkânî, Kur’an ilimleri, hadis, fıkıh ve kelam başta olmak üzere çeşitli İslami disiplinlerde derinleşmenin yanı sıra edebiyat, tarih, felsefe ve sosyoloji alanlarıyla da ilgilenmiştir. Çağdaş bir üslupla kaleme aldığı eserleriyle, Kur'an etrafında oluşan güncel şüpheleri giderme konusunda etkili çalışmalar yapmıştır. Eserlerinde edebi bir dil kullanarak şiire olan yeteneğini de ortaya koymuştur.

MENÂHİLÜ’L-İRFÂN FÎ ULÛMİ’L-KUR’ÂN HAKKINDA

Menâhilü’l-İrfân, modern dönemde Kur'an ilimleri alanında yazılmış en önemli kaynaklardan biridir. Zürkânî, eserinde Süyûtî’nin el-İtkan fi Ulûmi’l-Kur'an adlı eserini temel almakla birlikte 100’den fazla kaynaktan faydalanmıştır. Ancak kaynak kullanımında bazı durumlarda titizlik göstermediği ve ikinci derece kaynaklardan alıntılar yaptığı bilinmektedir.

Zürkânî'nin bu eserinde Kur'an ilimlerinin temel meseleleri toplamda 17 ana başlık altında incelenmiş olup özellikle Kur’an’ın mucizeliği (i'câzü’l-Kur’ân) konusu geniş şekilde ele alınmıştır. Zürkânî ayrıca önceki eserlerde ayrı başlık olarak bulunmayan Kur'an’ın tercümesi, tarihi ve üslubu gibi konuları da kitabına dahil ederek literatüre yenilik getirmiştir.

Menâhilü’l-İrfân, Cemâleddîn-i Efgānî ve Muhammed Abduh gibi isimlerin etkisiyle Kur’an'a dair ortaya çıkan güncel şüphelere de ayrıntılı cevaplar içermektedir. Eserin çeşitli baskıları yapılmış, birçok ilim adamı tarafından tahkik edilmiştir. Ayrıca Farsça başta olmak üzere farklı dillere tercüme edilmiştir.

DİĞER ÖNEMLİ ESERLERİ

  • EL-MENHELÜ’L-HADÎS FÎ ULÛMİ’L-HADÎS: Hadis ilimlerine dair kaleme aldığı önemli bir kitaptır (1947).
  • Fİ’L-BİDA' VE MEVKIFİ'L-İSLÂM MİNHÂ: Ezher Üniversitesi öğrencileri için hazırladığı bid'atlar konulu eseridir (1943).
  • Fİ'D-DA'VE VE'L-İRŞÂD: Dini davet ve irşad konusunda yazdığı makale ve şiirlerini içeren çalışmalarıdır.

SIKÇA SORULAN SORULAR

Soru: Muhammed Abdülazîm Zürkânî kimdir?
Cevap: Zürkânî, Menâhilü’l-İrfân adlı eseriyle tanınan, Kur'an ilimleri alanında çalışmalar yapmış önemli bir Mısırlı İslam alimidir.

Soru: Menâhilü’l-İrfân eseri neden önemlidir?
Cevap: Menâhilü’l-İrfân, Kur'an ilimlerine dair modern dönemde yazılmış temel kaynaklardan biridir ve birçok güncel meseleye çözüm sunmaktadır.

Soru: Zürkânî hangi alanlarda eserler yazmıştır?
Cevap: Başta Kur’an ilimleri ve hadis olmak üzere fıkıh, kelam, edebiyat, tarih ve sosyoloji alanlarında da eserler kaleme almıştır.

Soru: Menâhilü’l-İrfân hangi dillere çevrilmiştir?
Cevap: Eser özellikle Farsça'ya çevrilmiş olup çeşitli Doğu dillerinde de tercümeleri bulunmaktadır.

Soru: Zürkânî’nin eğitim aldığı kurumlar hangileridir?
Cevap: El-Ma‘hedü’l-Ahmedî ve Ezher Üniversitesi İlâhiyat Fakültesi'nde eğitim görmüştür.

Menâhilü’l-ʿirfân, Zürkani Eseri

PDF İndir PDF İndir

el-Fevzu'l Kebir fi Usuli't Tefsir, ed-Dihlevî (Arapça)

ŞAH VELİYYULLAH VE ESERİNİN ÖNEMİ

El-Fevzül-Kebîr, İslam Alimi Şah Veliyyullah ed-Dihlevî (ö. 1176/1762) tarafından kaleme alınmış, tefsir usulü alanında önemli bir eserdir. Müellif, eserinin kısa giriş bölümünde, diğer tefsir kitaplarında bulunmayan özgün bilgileri sunduğunu ve bu bilgilerin Kur'an'ın doğru anlaşılmasına büyük katkı sağlayacağını belirtir. Eser, beş ana bölümden oluşmakta ve her bölüm de kendi içinde farklı fasıllara ayrılmaktadır.

KUR’ÂN-I KERÎM’İN İÇERDİĞİ BEŞ TEMEL İLİM

Eserin birinci bölümü, Kur’an’ın içerdiği beş temel ilim üzerine yoğunlaşır. Burada Ahkâmü'l-Kur’ân konuları, Kur'an’ın cedel (delil getirme) ve irşad (yol gösterme) yöntemleri, Kur’an kıssaları ve âhiret hayatına dair önemli açıklamalar yer alır.

KUR'AN'I ANLAMADA KARŞILAŞILAN GÜÇLÜKLER

İkinci bölüm, Kur’an’ın anlaşılmasında yaşanan zorluklara ve bunların çözümlerine ayrılmıştır. Bu bölümde Garîbü’l-Kur’ân, Nesih, Esbâb-ı Nüzûl, Kur’an’ın edebî üslubu, Muhkem ve Müteşâbih gibi konular detaylı şekilde ele alınmıştır. Özellikle nesih meselesi derinlemesine incelenmiş, İmam Süyûtî'nin mensuh olduğunu belirttiği yirmi bir âyetten sadece beş tanesinde gerçekten nesih olduğu ortaya konmuştur.

KUR’AN’IN EŞSİZ ÜSLÛBU VE İ‘CÂZI

Eserin üçüncü bölümünde, Kur’ân-ı Kerîm'in eşsiz üslûbu ve tertip düzeni üzerinde durulmuştur. Müellif, Kur’an ayetlerinin konulara göre bölümlere ayrılmamasının hikmetini açıklar ve Kur’an’daki ayetleri şiirdeki beyitlerle karşılaştırarak örnekler verir. Bu bölümde Kur'an’ın benzersiz üstünlüğü ve i‘câz yönleri maddeler halinde sunulmaktadır.

TEFSİR ÇEŞİTLERİ VE METOTLARI

Dördüncü bölüm, kelâmî, fıkhî, lugavî ve tasavvufî tefsir türlerini ele alır. Ayrıca sahâbe ve tâbiînden gelen rivayetlerin değerlendirilmesi, esbâb-ı nüzûl ve nesih meseleleri gibi konular üzerinde durulmuştur. Bu bölümde ayrıca hüküm çıkarma yöntemleri, Kur’an’ın zâhirî ve bâtınî anlamları ve vehbî bilgiler de ele alınmıştır.

GARÎBÜ’L-KUR’ÂN VE ESBÂB-I NÜZÛL'ÜN DETAYLI İNCELENMESİ

Beşinci bölüm, Garîbü’l-Kur’ân ve Esbâb-ı Nüzûl konularına ayrılmıştır. Müellif, daha önce değindiği bu iki konuyu önemleri sebebiyle ayrı bir bölümde yeniden ele almış ve sûre sırasına göre âyetlerde geçen garip kelimeler ile nüzûl sebeplerine dair çeşitli kaynaklardan derlediği rivayetleri aktarmıştır.

Eser, tefsir usulünün tüm konularını kapsamamakla birlikte, müellifin medrese eğitimi, tasavvuf terbiyesi ve ledün ilminden aldığı ilham nedeniyle, kendine has özgün ve veciz bir anlatıma sahiptir.


SIKÇA SORULAN SORULAR

Soru: El-Fevzül-Kebîr hangi konuları kapsar?
Cevap: Tefsir usulü alanında, Kur’an'ın anlaşılmasına dair zorluklar, nesih, esbâb-ı nüzûl ve Kur’an'ın eşsiz üslûbu gibi konuları içerir.

Soru: Eserin en önemli özelliği nedir?
Cevap: Diğer eserlerde bulunmayan özgün bilgileri ve Kur’an’ın anlaşılmasına dair özel yaklaşımları içermesidir.

Soru: Eser hangi dillere tercüme edilmiştir?
Cevap: Arapça, Türkçe ve İngilizce dillerine tercüme edilmiştir.

Soru: Eserde hangi tefsir türleri ele alınmıştır?
Cevap: Kelâmî, fıkhî, lugavî ve tasavvufî tefsir çeşitleri detaylıca incelenmiştir.

Soru: Neshin kapsamlıca incelendiği bölüm hangisidir?
Cevap: İkinci bölümde nesih meselesi ayrıntılı şekilde incelenmiş ve gerçek nesih olan ayetler belirtilmiştir.

el-Fevzu'l Kebir fi Usuli't Tefsir Eseri

PDF İndir PDF İndir

el-Fevzu'l Kebir fi Usuli't Tefsir, ed-Dihlevî (Türkçe)

ŞAH VELİYYULLAH VE ESERİNİN ÖNEMİ

El-Fevzül-Kebîr, İslam Alimi Şah Veliyyullah ed-Dihlevî (ö. 1176/1762) tarafından kaleme alınmış, tefsir usulü alanında önemli bir eserdir. Müellif, eserinin kısa giriş bölümünde, diğer tefsir kitaplarında bulunmayan özgün bilgileri sunduğunu ve bu bilgilerin Kur'an'ın doğru anlaşılmasına büyük katkı sağlayacağını belirtir. Eser, beş ana bölümden oluşmakta ve her bölüm de kendi içinde farklı fasıllara ayrılmaktadır.

KUR’ÂN-I KERÎM’İN İÇERDİĞİ BEŞ TEMEL İLİM

Eserin birinci bölümü, Kur’an’ın içerdiği beş temel ilim üzerine yoğunlaşır. Burada Ahkâmü'l-Kur’ân konuları, Kur'an’ın cedel (delil getirme) ve irşad (yol gösterme) yöntemleri, Kur’an kıssaları ve âhiret hayatına dair önemli açıklamalar yer alır.

KUR'AN'I ANLAMADA KARŞILAŞILAN GÜÇLÜKLER

İkinci bölüm, Kur’an’ın anlaşılmasında yaşanan zorluklara ve bunların çözümlerine ayrılmıştır. Bu bölümde Garîbü’l-Kur’ân, Nesih, Esbâb-ı Nüzûl, Kur’an’ın edebî üslubu, Muhkem ve Müteşâbih gibi konular detaylı şekilde ele alınmıştır. Özellikle nesih meselesi derinlemesine incelenmiş, İmam Süyûtî'nin mensuh olduğunu belirttiği yirmi bir âyetten sadece beş tanesinde gerçekten nesih olduğu ortaya konmuştur.

KUR’AN’IN EŞSİZ ÜSLÛBU VE İ‘CÂZI

Eserin üçüncü bölümünde, Kur’ân-ı Kerîm'in eşsiz üslûbu ve tertip düzeni üzerinde durulmuştur. Müellif, Kur’an ayetlerinin konulara göre bölümlere ayrılmamasının hikmetini açıklar ve Kur’an’daki ayetleri şiirdeki beyitlerle karşılaştırarak örnekler verir. Bu bölümde Kur'an’ın benzersiz üstünlüğü ve i‘câz yönleri maddeler halinde sunulmaktadır.

TEFSİR ÇEŞİTLERİ VE METOTLARI

Dördüncü bölüm, kelâmî, fıkhî, lugavî ve tasavvufî tefsir türlerini ele alır. Ayrıca sahâbe ve tâbiînden gelen rivayetlerin değerlendirilmesi, esbâb-ı nüzûl ve nesih meseleleri gibi konular üzerinde durulmuştur. Bu bölümde ayrıca hüküm çıkarma yöntemleri, Kur’an’ın zâhirî ve bâtınî anlamları ve vehbî bilgiler de ele alınmıştır.

GARÎBÜ’L-KUR’ÂN VE ESBÂB-I NÜZÛL'ÜN DETAYLI İNCELENMESİ

Beşinci bölüm, Garîbü’l-Kur’ân ve Esbâb-ı Nüzûl konularına ayrılmıştır. Müellif, daha önce değindiği bu iki konuyu önemleri sebebiyle ayrı bir bölümde yeniden ele almış ve sûre sırasına göre âyetlerde geçen garip kelimeler ile nüzûl sebeplerine dair çeşitli kaynaklardan derlediği rivayetleri aktarmıştır.

Eser, tefsir usulünün tüm konularını kapsamamakla birlikte, müellifin medrese eğitimi, tasavvuf terbiyesi ve ledün ilminden aldığı ilham nedeniyle, kendine has özgün ve veciz bir anlatıma sahiptir.


SIKÇA SORULAN SORULAR

Soru: El-Fevzül-Kebîr hangi konuları kapsar?
Cevap: Tefsir usulü alanında, Kur’an'ın anlaşılmasına dair zorluklar, nesih, esbâb-ı nüzûl ve Kur’an'ın eşsiz üslûbu gibi konuları içerir.

Soru: Eserin en önemli özelliği nedir?
Cevap: Diğer eserlerde bulunmayan özgün bilgileri ve Kur’an’ın anlaşılmasına dair özel yaklaşımları içermesidir.

Soru: Eser hangi dillere tercüme edilmiştir?
Cevap: Arapça, Türkçe ve İngilizce dillerine tercüme edilmiştir.

Soru: Eserde hangi tefsir türleri ele alınmıştır?
Cevap: Kelâmî, fıkhî, lugavî ve tasavvufî tefsir çeşitleri detaylıca incelenmiştir.

Soru: Neshin kapsamlıca incelendiği bölüm hangisidir?
Cevap: İkinci bölümde nesih meselesi ayrıntılı şekilde incelenmiş ve gerçek nesih olan ayetler belirtilmiştir.

el-Fevzu'l Kebir fi Usuli't Tefsir Eseri

PDF İndir PDF İndir

el-Akl ve fehmü’l-Kurʾân- Muhâsibî (Arapça)

EBÛ ABDİLLÂH EL-HÂRİS BİN ESED EL-MUHÂSİBÎ KİMDİR?

Ebû Abdillâh el-Hâris b. Esed el-Muhâsibî el-Anezî (ö. 243/857), ilk dönem sûfîlerinden olup hadis, kelâm ve tefsir alanlarında yetkin bir İslam alimidir. Basra’da Rebîa kabilesinin Aneze koluna mensup olarak 165 (781) veya 170 (786) yılında dünyaya geldi. Nefis muhasebesine olan derin ilgisi nedeniyle “Muhâsibî” lakabıyla anılmıştır.

MUHÂSİBÎ’NİN HAYATI VE EĞİTİMİ

Muhâsibî, Mu'tezile’nin merkezi olan Basra’da doğup büyüdü. Babası da bu mezhebi benimsediği için gençliğinde Mu'tezile etkisinde kaldı. Daha sonra Bağdat’a giderek hadis ilminde ünlü olan Vekî' b. Cerrâh, Süleyman b. Dâvûd ve Ebû Ubeyd Kāsım b. Sellâm gibi isimlerden eğitim aldı. Ayrıca İmam Şâfiî’nin öğrencisi olduğu bilinmektedir. Babasının Mu'tezilî düşüncesi sebebiyle onun mirasını reddetti ve gençlik yıllarında fakir bir hayat sürdü. İlerleyen yaşlarında malî durumunun düzeldiğine dair kaynaklar vardır.

TASAVVUFÎ YÖNÜ VE MUHÂSİBÎ ADININ KÖKENİ

Muhâsibî ismini, nefis muhasebesindeki titizliğinden almıştır. Bağdat’a yerleştikten sonra zâhidler grubuyla tanışmış, hayatının yönü tamamen değişerek tasavvufî kimliği ortaya çıkmıştır. Selef akîdesinin hakim olduğu dönemde hadis meclislerinde bulundu ve tasavvufî düşüncelerini bu ortamdan bağımsız geliştirdi.

MUHÂSİBÎ VE MU'TEZİLE İLİŞKİSİ

Muhâsibî’nin Mu'tezile ile ilişkisi karmaşıktır. Başlangıçta bu mezhebe yakın duran Muhâsibî, daha sonra Mu'tezile’yi sert biçimde eleştirmiştir. Fehmü’l-Kur’ân ve er-Riâye gibi eserlerinde Mu'tezile’ye yönelik sert eleştiriler yapmış, fakat onların metotlarını kullanması sebebiyle Selef uleması tarafından eleştirilmiştir. Özellikle Ahmed b. Hanbel ve takipçileri tarafından sert tepkiler görmüş, hayatının son dönemlerinde bu nedenle inzivaya çekilmek zorunda kalmıştır.

MUHÂSİBÎ’NİN ESERLERİ VE ETKİLERİ

Muhâsibî’nin 26 eserinden günümüze ulaşan 22'si, özellikle tasavvuf literatüründe önemli yer tutmaktadır. Bunlardan en önemlileri:

  • er-Riâye: Tasavvuf ahlâkına dair temel eseridir.
  • Âdâbü’n-nüfûs: Ahlâkî öğretileri içeren önemli bir çalışmadır.
  • Fehmü’l-Kur’ân: Tefsir usulü üzerine yazılmıştır.
  • el-Kasd ve'r-Rücû ilallah: Tövbe ve nefis muhasebesi üzerine yazılmıştır.

MUHÂSİBÎ’NİN TASAVVUFÎ GÖRÜŞLERİ

Muhâsibî’nin tasavvuf anlayışının temel kavramları nefis muhasebesi, havf (korku) ve recâdır. O, nefsin sürekli kontrol altında tutulmasını, hataya sürükleyici gücünün fark edilmesini ve kalbin temiz tutulmasını önerir. Bu yaklaşımlarıyla sûfî düşüncede nefis muhasebesinin öncüsü sayılır. Tasavvufu felsefeyle birleştirme yönündeki yaklaşımlarıyla da öncü kabul edilir.

MUHÂSİBÎ VE KELÂM İLMİ

İbn Küllâb ve Ebü’l-Abbas el-Kalânisî ile birlikte Ehl-i sünnet kelâmının temelini atanlardan biridir. Mu'tezile başta olmak üzere bid‘at mezheplere yönelik eleştirilerde bulunmuş, onların akılcı metotlarını kullanarak Ehl-i Sünnet düşüncesini güçlendirmiştir. Ahmed b. Hanbel, onun Kur’an konusundaki görüşlerine şiddetle karşı çıkmıştır.

MUHÂSİBÎ’NİN ÖLÜMÜ VE MİRASI

Hayatının son döneminde Ahmed b. Hanbel’in taraftarlarının baskısıyla karşılaştı ve inzivaya çekildi. İbn Hanbel’in vefatından sonra Bağdat’a döndü ve 243 (857) yılında vefat etti. Cenazesinde az kişinin bulunması, Selefî kesimin ona olan mesafeli tutumunun sonucudur. Ancak fikirleri tasavvuf ve kelâm tarihinde önemli izler bırakmıştır.


SIKÇA SORULAN SORULAR

Soru: Muhâsibî kimdir ve neden önemlidir?

Cevap: Muhâsibî, ilk dönem sûfî âlimlerindendir. Nefis muhasebesi kavramının öncüsü ve tasavvuf felsefesinin öncülerindendir.

Soru: Muhâsibî’nin tasavvuftaki temel kavramları nelerdir?

Cevap: Nefis muhasebesi, zühd, havf, recâ ve ihlâs gibi kavramlar temelini oluşturur.

Soru: Muhâsibî’nin eserlerinden hangisi en önemlidir?

Cevap: En önemli ve tanınmış eseri er-Riâye olup, tasavvuf ahlâkı üzerine önemli etkiler yapmıştır.

Soru: Muhâsibî’nin Mu'tezile’ye bakışı nasıldı?

Cevap: Başlangıçta etkilense de sonrasında Mu'tezile’ye karşı sert eleştiriler yapmış ve onların görüşlerini reddetmiştir.

Soru: Muhâsibî hangi mezhebe bağlıydı?

Cevap: İmam Şâfiî’nin öğrencisi olması sebebiyle Şâfiî mezhebine yakın görüşler benimsediği bilinir.

el-Akl ve fehmü’l-Kurʾân ESERİ

PDF İndir PDF İndir